Evde Huzuru Bozan 3 Etkeni Tanıyın

Bismillahirrahmanirrahîm

 

Bu 3 Şeyi Hayatınızdan Çıkarmadıkça Yaşamınızın Atmosferi Değişmez

Pek çok kişi sürekli yorgunluk, isteksizlik veya ağırlık hissinin yalnızca stres ya da uykusuzluktan kaynaklandığını düşünmektedir. Oysa çevresel psikoloji alanında yapılan araştırmalar, evin fiziksel ortamının sinir sistemi, stres hormonları ve hatta bilişsel işlevler üzerinde doğrudan etkili olabileceğini göstermektedir.

 

Amerikan Psikoloji Derneği'nin (APA) yayımladığı rapora göre, düzensiz ve karmaşık fiziksel ortamlar kronik stres tepkisini sürekli aktif hâlde tutabilmektedir. Bu da kişinin bedeni dinlenme hâlindeyken bile tam anlamıyla gevşeyememesine neden olmaktadır.

 

Aşağıda, zihinsel ve duygusal enerjiyi azaltan ev içindeki üç önemli etken ele alınacaktır.

1. Kullanılmayan Eşyaların Birikmesi ve Aşırı Dağınıklık

UCLA Üniversitesi tarafından “Modern Evlerde Aile Yaşamı” üzerine gerçekleştirilen bir araştırmada, evlerini “son derece dağınık” olarak tanımlayan kadınların gün boyunca kortizol (stres hormonu) düzeylerinin daha yüksek olduğu belirlenmiştir.

 

Ayrıca Princeton Sinirbilim Enstitüsü (Princeton Neuroscience Institute) tarafından yapılan bir araştırma, görsel açıdan karmaşık ortamların beynin bilgi işleme kapasitesini azalttığını ortaya koymuştur. Bunun nedeni, beynin gereksiz uyaranları sürekli olarak filtrelemek zorunda kalmasıdır. Bu durum ise, dikkat ve odaklanmanın azalmasına, zihinsel yorgunluğun artmasına ve hatta karar verme süreçlerinin gecikmesine yol açmaktadır.

 

Bu Durum Neden Ortaya Çıkar?

Görüş alanındaki her nesne, zihinde bir “bilişsel yük” oluşturur.

Kullanılmayan eşyalar çoğu zaman tamamlanmamış işleri hatırlatır (Zeigarnik etkisi).

Beyin, düzensizliği “tamamlanmamış bir görev” olarak algılar.

 

Sonuç olarak, eşyaların düzenlenmesi yalnızca yaşam alanını ferahlatmakla kalmaz; aynı zamanda bilişsel yükü azaltır ve bireyin kontrol duygusunu güçlendirir.

 

2. Kırık veya Arızalı Eşyalar

Davranış ve karar verme alanında yapılan araştırmalar, tamamlanmamış işlerle ilişkili uyaranların sürekli olarak kişinin karşısına çıkmasının psikolojik enerjiyi tükettiğini göstermektedir. Karar yorgunluğu (decision fatigue) kuramına göre, sürekli ertelenen kararlar zihni sürekli meşgul ederek yorgun kalmasına neden olur.

 

Evde kırık veya arızalı bir eşya bulunduğunda:

a)       Zihin, onu “çözülmemiş bir sorun” olarak kaydeder.

b)       Her görüldüğünde, ihmal edilmiş ya da ertelenmiş bir işi küçük de olsa yeniden hatırlatır.

c)       Bu tekrar, zamanla yetersizlik, verimsizlik veya durağanlık hissinin oluşmasına yol açabilir.

 

Davranış bilimleri alanında yapılan araştırmalar, küçük işleri vakit kaybetmeden tamamlayan kişilerin daha güçlü bir kontrol duygusuna sahip olduklarını ve daha yüksek düzeyde motivasyon bildirdiklerini ortaya koymaktadır.

 

3. Canlı Unsurların Bulunmaması (veya Kurumuş Bitkilerin Varlığı)

Journal of Environmental Psychology dergisinde yayımlanan araştırmalar, ev bitkileri gibi küçük ölçekli doğal unsurlarla temasın;

a)       Kalp atış hızını düşürebildiğini,

b)       Algılanan stres düzeyini azaltabildiğini,

c)       Dikkat ve odaklanmayı artırabildiğini göstermektedir.

 

Dikkat Yenilenmesi Kuramı (Attention Restoration Theory), doğal çevrenin beynin bilişsel yorgunluktan toparlanmasına yardımcı olduğunu ileri sürmektedir.

 

İngiltere'deki Exeter Üniversitesi tarafından gerçekleştirilen bir araştırma ise çalışma ortamına bitki eklenmesinin verimliliği %15'e kadar artırabildiğini ortaya koymuştur.

Buna karşılık, kurumuş bitkiler veya tamamen cansız mekânlar, sembolik olarak durağanlık ve canlılığın kaybolduğu hissini güçlendirebilmektedir.

 

Ev Ortamı ve Savaş Sonrası Psikolojik Durum

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ile Dünya Bankası'nın çatışma sonrası bölgeler hakkında yayımladığı raporlara göre, savaşın yaşandığı bölgelerde yaşayan her beş kişiden biri, anksiyete, depresyon veya Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB/PTSD) gibi bir ruhsal bozukluktan etkilenmektedir.

Üstelik doğrudan şiddete maruz kalmamış kişilerde dahi kronik arka plan stresi gelişebilmekte; ateşkes sonrasında bile beden uzun süre tetikte olma hâlini sürdürmektedir.

 

Bu tür şartlarda ev, artık yalnızca yaşanılan bir mekân değil; aynı zamanda sinir sisteminin yeniden dengelenmesini sağlayan güvenli bir iyileşme alanına dönüşmelidir.

 

Kriz Sonrasında Ev Ortamı Neden Daha Büyük Önem Taşır?

Çünkü yoğun stres ve kriz dönemlerinin ardından:

a)       Sempatik sinir sistemi (savaş ya da kaç tepkisi) aşırı etkin hâle gelir.

b)       Beyin, düzensiz uyaranlara karşı daha duyarlı olur.

c)       Dağınıklık ve düzensizliğe karşı tahammül eşiği düşer.

 

Travma alanındaki araştırmalar, öngörülebilir, düzenli ve güvenli yaşam alanlarının oluşturulmasının sinir sisteminin yeniden dengelenmesine yardımcı olabileceğini göstermektedir.

 

Kriz sonrasında aşağıdaki uygulamalar çok daha etkili sonuçlar vermektedir:

a)       Dağınıklığın giderilmesiyle aşırı uyarılabilirliğin azaltılması,

b)       Doğal ışığın artırılmasıyla sirkadiyen (biyolojik) ritmin düzenlenmesi,

c)       Görsel düzenin sağlanmasıyla kontrol duygusunun güçlendirilmesi,

d)       Doğal unsurların kullanılmasıyla sinirsel gerginliğin azaltılması,

e)       Bilinçaltında “yıkım” çağrışımı yapan kırık ve arızalı eşyaların ortamdan kaldırılması.

 

Gerçekte, savaş veya toplumsal kriz sonrasında evin düzenlenmesi yalnızca estetik bir uygulama değildir; aynı zamanda ruh sağlığını destekleyen koruyucu bir müdahale niteliği taşımaktadır.

 

Bilimsel araştırmalar, dağınık ortamların kortizol düzeyini artırdığını, yarım kalmış işleri hatırlatan eşyaların bilişsel enerjiyi tükettiğini, doğal unsurların bulunmamasının zihinsel yenilenmeyi olumsuz etkilediğini, buna karşılık düzenli ve sade yaşam alanlarının kontrol duygusunu ve güven hissini güçlendirdiğini ortaya koymaktadır.

 

Unutmayalım

Bazen büyük bir değişim, küçük bir adımla başlar: Daha düzenli bir çekmece, tamir edilmiş bir eşya ya da gün ışığına açılan bir pencere…