İntizarın Kalbindeki Umut Işığı

Bismillahirrahmanirrahîm

 

İslam tarihi boyunca müminlerin bakışları daima aydınlık bir geleceğe yönelmiştir; zulmün yerini adaletin, karanlığın yerini ise, nurun alacağı bir gelecek… Bu umut, yalnızca insanın iç dünyasında beslediği bir duygu veya zihninde kurduğu bir temenni değil, bilakis İmam-ı Zaman’ın (a.f) adıyla anlam kazanan ilahî ve hakiki bir vaattir.

O, yalnızca nihai ıslah edici değil, aynı zamanda yeryüzü ile gökyüzü arasındaki ilahî bağın canlı bir nişanesidir. İmam-ı Zaman (a.f) hakkında hazırlanan bu kısa makalede, Hz. Mehdi’nin (a.f) hayatı, gaybetinin hikmeti ve Şiî inancındaki konumu hakkında özlü ve açık bir çerçeve sunulmaya çalışılmıştır.

 

İmam-ı Zaman’ın (a.f) Doğumu ve Soyu

İmam Mehdi (a.f), Şiîlerin on ikinci imamı ve Hz. Peygamber’in (s.a.a) soyundan gelen son imamdır. Hicrî 255 yılının Şaban ayının on beşinci gecesinde, günümüz Irak sınırları içerisindeki Sâmerrâ şehrinde dünyaya gelmiştir. Mübarek adı “Muhammed” ve künyesi ise, “Ebü’l-Kâsım”dır. Bu künye, Hz. Resûlullah’ın (s.a.a) künyesiyle aynı olup, “nübüvvet” çizgisinin “imamet” makamında devam ettiğini simgelemektedir.

Muhterem babası, Şiîlerin on birinci imamı olan İmam Hasan Askerî’dir (a.s). O, ilmî, manevî ve ahlakî şahsiyetiyle Ehl-i Beyt (a.s) arasında seçkin bir konuma sahipti. Muhterem annesi ise “Nergis Hatun” adındaki faziletli bir hanımefendidir. Soyu ve hayat hikâyesi dikkat çekici özellikler taşımaktadır. Bazı kaynaklarda onun, Doğu Roma İmparatoru’nun oğlu Yûşa’nın kızı ve Hz. İsa’nın (a.s) vasisi olan Şem‘ûn es-Safâ’nın neslinden geldiği; ilahî takdir gereği İslam’ı kabul ederek İmam Hasan Askerî (a.s) ile evlendiği nakledilmektedir.

İmam Mehdi’nin (a.f) doğumu son derece hassas şartlar altında ve Abbâsî hilafet yönetiminin gözlerinden uzak bir şekilde gerçekleşmiştir. Dönemin yönetimi, Hz. Peygamber’den (s.a.a) nakledilen rivayetler vasıtasıyla "Vadedilen Mehdi"nin zuhuru hakkında bilgi sahibi olduğundan, böyle bir çocuğu tespit edip ortadan kaldırmak amacıyla yoğun güvenlik tedbirleri uygulamaktaydı. Bu sebeple, Hz. Mehdi’nin (a.f) doğumu ilahî hikmet ve tedbir gereği gizli tutulmuş; bu büyük hadiseden yalnızca İmam Hasan Askerî’nin (a.s) seçkin ve güvenilir ashabı haberdar olmuştur.

Bu gizli doğum, Şiî imamet tarihinin yeni ve farklı bir döneminin başlangıcını oluşturmuştur. Bu dönemde Allah’ın hücceti, her ne kadar insanların gözlerinden gizli olsa da yeryüzündeki varlığını sürdürmüş ve özel yollar vasıtasıyla ilahî görevini yerine getirmeye devam etmiştir.

 

Çocukluk Dönemi ve Erken Yaşta İmamet

Muhterem babası İmam Hasan Askerî’nin (a.s) Hicrî 260 yılında şehadetinin ardından, Hz. Mehdi (a.f) henüz küçük yaşta, yaklaşık beş yaşındayken “imamet” makamını üstlenmiştir. Her ne kadar bu yaş, örfî ölçülere göre ümmetin önderliğini üstlenmek için erken kabul edilebilirse de, Şiî düşüncesinde “imamet” yaşa ve dünyevî tecrübeye değil, ilahî ilim ve ismet sıfatına dayanan ilahî bir makamdır.

Önceki imamlar da bu hakikatin açık delilleridir. Nitekim İmam Muhammed Cevâd (a.s) sekiz yaşında, İmam Ali Hâdî (a.s) ise, yaklaşık dokuz yaşında “imamet” makamına erişmiştir. Dolayısıyla görünürdeki yaş, ilahî halifelik ve önderlik için bir engel teşkil etmediği gibi, Allah-u Teâlâ’nın kullarını hidayet etmedeki kudret ve hikmetinin de açık bir tezahürüdür.

Hz. Mehdi’nin (a.f) imametiyle birlikte “Gaybet-i Suğrâ” (Küçük Gaybet) dönemi de başlamıştır. “Mehdîlik” tarihinin önemli ve geçiş niteliğindeki bu safhasında, Hazret halkın gözlerinden gizli bulunmasına rağmen, “Nevvâb-ı Erbaa” (Dört Özel Nâib) olarak bilinen güvenilir ve seçkin dört temsilcisi aracılığıyla Şiîlerle irtibatını sürdürmüştür.

Bu dönem, Şiî toplumunun daha uzun sürecek olan “Gaybet-i Kübrâ” (Büyük Gaybet) dönemine tedricî olarak hazırlanmasını sağlamıştır. Böylece imamı tanıma, dine bağlılık ve bilinçli bir bekleyiş içerisinde olma sorumluluğu, önceki dönemlere göre çok daha belirgin ve şuurlu bir mahiyet kazanmıştır.

 

Dört Özel Nâib ve Gaybet-i Suğrâ Dönemi

Hicrî kameri 260 yılında Gaybet-i Suğrâ (Küçük Gaybet) döneminin başlamasıyla birlikte, İmam-ı Zaman (a.f) ile Şiî toplumu arasındaki dolaylı irtibatın hassas bir safhası başlamıştır. Yaklaşık yetmiş yıl süren bu dönemde Hz. Mehdi (a.f) halkın gözlerinden gizli bulunmuş, ancak onun manevî rehberliği ve hidayeti, Nevvâb-ı Erbaa (Dört Özel Nâib) olarak bilinen dört seçkin temsilcisi aracılığıyla devam etmiştir.

Bu dört güvenilir temsilci sırasıyla şunlardır:

1- Osman b. Saîd el-Amrî: İmam-ı Zaman’ın (a.f) ilk özel nâibi olup, güvenilirliği ve sadakatiyle tanınan seçkin şahsiyetlerden biriydi. Daha önce de İmam Hâdî (a.s) ile İmam Hasan Askerî’nin (a.s.) vekilliğini üstlenmiş ve onların güvenini kazanmıştı.

2- Muhammed b. Osman b. Saîd (Birinci Nâibin Oğlu): Muhammed b. Osman b. Saîd el-Amrî, “Gaybet-i Suğrâ” döneminde İmam-ı Zaman'ın (a.f) ikinci özel nâibiydi. Babası Osman b. Saîd'in vefatından sonra, İmam-ı Zaman'ın (a.f) emriyle bu göreve tayin edilmiş ve yaklaşık kırk yıl boyunca “özel nâiblik” vazifesini yürütmüştür.

3- Hüseyin b. Rûh en-Nevbahtî: Hüseyin b. Rûh en-Nevbahtî, “Gaybet-i Suğrâ” döneminde İmam-ı Zaman'ın (a.f) üçüncü özel nâibiydi. Hicrî dördüncü yüzyılda yaşayan Şiî toplumunun önde gelen ve güvenilir şahsiyetlerinden biri olan Hüseyin b. Rûh, yirmi yılı aşkın bir süre boyunca Şiîler ile İmam (a.f) arasındaki “nâiblik” görevini ve irtibatı sağlamıştır.

4- Ali b. Muhammed es-Semerî: Ali b. Muhammed es-Semerî, “Gaybet-i Suğrâ” döneminin dördüncü ve son özel nâibiydi. Onun Hicrî kameri 329 yılında vefatıyla birlikte “Gaybet-i Kübrâ” dönemi başlamış ve “özel nâiblik” dönemi sona ermiştir.

Bu nâiblerin her biri, İmam (a.f) ile Şiî toplumu arasında güvenilir bir irtibat köprüsü vazifesi görmüştür. Onlar, İmam’ın (a.f) itikadî ve fıkhî meseleler ile sosyal ve siyasî konulara dair sorulara verdiği cevapları ve mektupları müminlere ulaştırıyor; Şiîler de karşılaştıkları problemleri, dinî şüpheleri ve çeşitli meseleleri onların aracılığıyla İmam’ın (a.f) huzuruna arz ediyorlardı.

Gaybet-i Suğrâ dönemi, Şiî toplumunun “bir geçiş süreci” olarak değerlendirilebilir. Bu dönem, müminlerin zihnen ve manen, ileride başlayacak olan daha uzun ve daha ağır sorumluluklar gerektiren “Gaybet-i Kübrâ” dönemine hazırlanmasını amaçlamıştır.

Bu dönemin sonu, Hicrî kameri 329 yılında dördüncü özel nâib Ali b. Muhammed es-Semerî’nin vefatıyla gerçekleşmiştir. Kendisine ulaşan son “tevkî”de (İmam’ın (a.f) buyruğunda), Hz. Mehdi (a.f) özel nâibliğin resmen sona erdiğini bildirmiş; böylece insan aracılığıyla yürütülen özel temsil döneminin kapandığını ve daha uzun sürecek olan “Büyük Gaybet” devrinin başladığını ilan etmiştir.

 

Gaybet-i Kübrâ'nın Başlangıcı

Dördüncü özel nâib Ali b. Muhammed es-Semerî'nin Hicrî kameri 329 yılında vefatıyla birlikte “Gaybet-i Kübrâ” (Büyük Gaybet) dönemi resmen başlamıştır. Şiîlik tarihinin dönüm noktalarından biri olan bu dönem günümüze kadar devam etmektedir. İmam-ı Zaman'ın (a.f) dördüncü nâibine ulaştırdığı son tevkî‘de, artık kendisi tarafından herhangi bir özel nâibin tayin edilmeyeceği açıkça bildirilmiş; bundan böyle Şiîlerin dinî meselelerde hadis râvilerine ve gerekli ilmî ve dinî şartları taşıyan fakihlere müracaat etmeleri istenmiştir.

Bu dönem, Gaybet-i Suğrâ'nın aksine, halk ile İmam (a.f) arasındaki doğrudan ve açık irtibatın tamamen sona erdiği bir devirdir. Bununla birlikte, “Büyük Gaybet” İmam'ın (a.f) etkisinin ortadan kalktığı veya manevî anlamda yok olduğu anlamına gelmez. Şiî inancına göre İmam-ı Zaman (a.f) hâlen hayattadır; ümmetin durumunu gözetmektedir. Ancak onun zuhuru, ilahî iradeye ve insanlığın bu büyük hadise için gerekli olgunluk ve hazırlığa ulaşmasına bağlıdır.

Bu dönemde Şiîlerin bireysel ve toplumsal sorumlulukları daha da önem kazanmaktadır. İmam’ı (a.f) tanımak, sağlam bir imana sahip olmak, salih ameller işlemek ve zuhur için gerekli zemini hazırlamak, Büyük Gaybet dönemindeki gerçek muntazırların (bekleyenlerin) en önemli görevleri arasında yer almaktadır.

Bu bakımdan Gaybet-i Kübrâ, bir kopuş veya kesinti değil, bilakis ilahî bir imtihandır. Bu imtihan, görünürde doğrudan rehberliğin bulunmadığı bir çağda imanın sebatını ölçmek ve insanlığı ilahî adaletin evrensel hâkimiyetine hazırlamak amacı taşımaktadır.

 

Gaybetin Hikmeti ve Yapıcı Bekleyiş

Şiî düşüncesinde İmam-ı Zaman'ın (a.f) gaybeti, onun ortadan kaybolması veya yeryüzünde bulunmaması anlamına gelmez. Aksine bu, hikmete dayalı farklı bir varoluş biçimidir; gözlerden gizli olmakla birlikte gönüllerde, toplum hayatında ve tarihin akışı içerisinde etkisini sürdüren bir varoluştur. İmam-ı Zaman (a.f), zahiri gözlerden gizlenmiş olsa da Allah'ın yeryüzündeki hücceti olmayı sürdürmektedir.

Bu anlayış çerçevesinde “intizâr-ı ferec” (fereci ve zuhuru beklemek), durağan ve pasif bir bekleyiş değil; dinamik, bilinçli ve sorumluluk sahibi bir duruştur. Yapıcı bekleyiş, “ilahî adalet düzeninin kurulmasına sürekli hazırlıklı olmak” anlamına gelir. Gerçek muntazır, yalnızca dua eden kimse değil, aynı zamanda kendisini ve yaşadığı toplumu zuhur için hazırlayan kişidir.

Dinî öğretilerde bekleyiş, en faziletli ibadetlerden biri olarak kabul edilmiştir. Nitekim Resûl-i Ekrem (s.a.a) şöyle buyurmuştur:

"Ümmetimin en faziletli ameli, ferecin (zuhurun) gerçekleşmesini beklemektir."

Bu hadis, bekleyişin kulluk bilinci, sürekli gayret, ahlakî ve toplumsal ıslah ile sorumluluk duygusunun ayrılmaz bir bütün olduğunu göstermektedir. Gerçekte Gaybet dönemi; nefsi arındırma, dinî marifeti artırma, zor şartlar altında imanı muhafaza etme ve adaletin hâkim olması için çaba gösterme fırsatıdır. Bütün bunlar ise nihayetinde ilahî zuhurun gerçekleşmesine zemin hazırlayan temel unsurlardır.

 

İmam-ı Zaman'ın (a.f) İslam Edebiyatı ve Kültüründeki Yeri

“Mehdîlik” düşüncesi, yalnızca dinî metinlerde ve Şiî kelâmında derin köklere sahip olmakla kalmamış; aynı zamanda İslam kültürü, sanatı ve edebiyatında da güçlü ve kalıcı bir yer edinmiştir. İmam-ı Zaman'ın (a.f) şiirde, irfanda, fıkıhta ve manevî geleneklerdeki varlığı, bu inancın Şiîlerin dinî hayatındaki yüce konumunun açık bir göstergesidir.

“Muhteşem Kâşânî ve Ummân-ı Sâmânî” gibi büyük şairler, mersiye ve münâcât diliyle Asrın İmamı'nın (a.f) makamını övmüş ve yüceltmişlerdir. Çağdaş dönemde ise, “Seyyid Hasan Hüseynî ve Kayser Eminpûr” gibi şairler, modern ve toplumsal bir üslupla İmam Mehdi'nin (a.f) bekleyişini ve gurbetini dinî ve aşk temalı şiirlerinde canlı tutmuşlardır.

Şiir ve edebiyatın yanı sıra, İmam-ı Zaman (a.f) ile Şiîler arasındaki manevî bağı korumada “özel dua ve ziyaret metinleri” de önemli bir işleve sahiptir. “Duâ-i Nudbe”, özlem ve bekleyiş duygularını dile getiren yakıcı bir niyazdır. “Duâ-i Ahd”, zuhur için sadakat ve hazırlığı her gün yenileyen bir ahit niteliğindedir. “Ziyâret-i Âl-i Yâsîn” ise, gaybette bulunan fakat hazır ve nazır olan İmam'a (a.f) yönelik bilinçli bir marifet ve tevessülün en güzel tezahürlerinden biridir.

Şiî kültürü, bu unsurlardan yararlanarak yalnızca Asrın İmamı (a.f) ile manevî bir bağ kurmakla yetinmez; aynı zamanda “Mehdîlik” inancını teorik bir inanç olmaktan çıkarıp “bekleyiş eksenli bir hayat tarzına” dönüştürür. Bu hayat tarzı; coşku, bilinç ve toplumsal sorumluluk anlayışını bir arada barındırmaktadır.

 

İmam-ı Zaman'ın (a.f) İnsanlığın Geleceğindeki Rolü

İslamî rivayetler ve özellikle de Şiî kaynaklarında yer alan mütevatir hadislere göre, Hz. Mehdi'nin (a.f) zuhuru insanlık tarihinin en önemli dönüm noktalarından biri olacaktır. Bu dönemde adalet ile zulüm, iman ile fesat, akıl ile cehalet arasındaki bozulan denge köklü bir şekilde yeniden tesis edilecektir.

İmam-ı Zaman'ın (a.f) zuhuru yalnızca dinî bir hadise değildir; aynı zamanda siyasetten ekonomiye, kültürden ahlaka kadar insan hayatının bütün alanlarını kuşatacak derin ve evrensel bir dönüşümdür. Hazret'in kuracağı evrensel yönetimde hâkimiyetin temel ölçüsü “güç” değil, “adalet” olacaktır. İlim ve marifet, cehalet ve tahrifin yerini alacak; tevhit ise, insanlık arasındaki gerçek birlik ve beraberliğin temelini oluşturacaktır.

Bu ilahî vaat, bekleyiş içinde olanların gönlünde köklü bir umut olarak yer etmiş olmakla birlikte, yalnızca Şiîlere, hatta sadece Müslümanlara mahsus değildir. Nihai kurtarıcının zuhuru düşüncesi “Hristiyanlık, Yahudilik, Zerdüştlük” gibi büyük dinlerde ve hatta bazı çağdaş manevî öğretilerde de ortak bir inanç olarak kendine yer bulmuştur. Bu ortaklık, insan fıtratının her çağda ve her inanç sisteminde, nurun, doğruluğun ve özgürlüğün hâkim olduğu evrensel bir düzenin gerçekleşmesine ihtiyaç duyduğunu göstermektedir.

Bu açıdan bakıldığında, İmam-ı Zaman'ın (a.f) rolü yalnızca İslam ümmetini ıslah etmekle sınırlı değildir; aynı zamanda maneviyattan yoksun medeniyetlerin sürüklediği yozlaşmadan bütün insanlığı kurtarmada da belirleyici olacaktır. O, akıl ile imanı yeniden buluşturacak ve adaleti ilahî ölçüler doğrultusunda yeniden tanımlayıp hâkim kılacaktır.

 

Müminlerin, İmam-ı Zaman (a.f) ile Manevî İrtibatı

Müminlerle İmam-ı Zaman (a.f) arasındaki manevî irtibat, Gaybet döneminde “Mehdîlik” inancının korunması ve güçlendirilmesinin temel dayanaklarından biridir. Bu bağ, yalnızca zahirî görüşme ve fizikî beraberliğe dayanmaz; dua, tevessül, niyaz ve dinî yükümlülüklerin yerine getirilmesi vasıtasıyla kurulur ve güçlenir.

Dua ve münâcât, gönlün dili olarak, Hazret ile doğrudan ve samimi bir manevî irtibat kurma imkânı sağlar. Gaybet döneminde ise, bekleyiş içinde olan müminler için ruhî huzurun ve kalbî güvenin en önemli kaynaklarından biridir. İmam-ı Zaman'a (a.f) tevessül etmek, özellikle sıkıntı ve ihtiyaç anlarında, yalnızca umut ve tevekkül vesilesi olmakla kalmaz; aynı zamanda insanı salih amellere yönelten güçlü bir teşvik unsurudur.

Bunun yanında “namaz, oruç, sadaka, infak ve insanlara hizmet” gibi dinî görevlerin sürekli olarak yerine getirilmesi, müminlere ihlasla aktif bir bekleyiş çizgisinde yer alma imkânı sunar. Böylece onlar, İmam-ı Zaman (a.f) ile olan manevî bağlarını somut bir şekilde güçlendirmiş olurlar.

 

İmam-ı Zaman'ın (a.f) Zuhurunun Önündeki Engeller

Dinî kaynaklar ve Şiî âlimlerinin değerlendirmelerine göre, İmam-ı Zaman'ın (a.f) zuhurunun önündeki engeller genel olarak iki gruba ayrılmaktadır: “İç etkenler” (Şiî toplumu ve İslam ümmetiyle ilgili hususlar) ile “dış etkenler” (küresel şartlarla ilgili hususlar). En önemli engeller şu şekilde özetlenebilir:

1. Şiî Toplumunun Gerçek Anlamda Hazır Olmaması

a) Derin bir imanın, sahih marifetin ve velâyete bağlılığın yeterince yerleşmemiş olması.

b) İmam'a (a.f) fiilî anlamda yardım etme bilincinin zayıf kalması.

c) İslam ümmeti içerisinde birlik ve bütünlüğün sağlanamamış olması.

2. Ahlakî Bozulmanın ve Zulmün Yaygınlaşması

a) Adaletsizlik, yaygın zulüm ve ayrımcılığın hâkim olması.

b) Günahların yaygınlaşması, dinî değerlere karşı gaflet ve dünya hayatına aşırı bağlılık.

c) İnsanlar arasında adalet arayışı ve adalet uğruna mücadele ruhunun zayıflaması.

3. Salih ve Liyakatli Yardımcıların Yeterince Yetişmemesi

a) İmam'ın (a.f) kıyamı için sadık, bilinçli ve fedakâr yardımcıların bulunması gerekmektedir. Rivayetlerde bu seçkin topluluğun 313 kişi olduğu ifade edilmiştir.

b) Günümüzde bu niteliklere sahip kadroların dünya çapında yetişmesi ve gerekli zeminin oluşması henüz tam anlamıyla gerçekleşmemiştir.

4. İlâhî İmtihan ve Allah'ın Sünneti

a) İlâhî sünnet gereği, zuhur vaadinin gerçekleşmesi ümmetin belirli aşamalardan geçmesini, olgunlaşmasını ve çeşitli imtihanlara tabi tutulmasını gerektirmektedir.

b) Gaybet dönemi, inançların arındırılması ve müminlerin sadakatinin sınanması için bir fırsattır.

5. Küresel Şartların Henüz Oluşmamış Olması

a) Adalet merkezli evrensel bir yönetimin kabulünü mümkün kılacak siyasî, toplumsal ve kültürel şartların henüz tam anlamıyla oluşmamış olması.

b) Dünya milletlerinin büyük çoğunluğunun ilahî bir kurtarıcıyı kabul etmeye yeterince hazır bulunmaması.

 

Sonuç

İmam-ı Zaman (a.f) hakkında hazırlanan bu kısa makalede, “Hz. Mehdi'nin (a.f) Allah'ın yeryüzündeki hücceti ve insanlığın nihai kurtarıcısı” olarak tanınmasının ve ona iman etmenin önemi ele alınmıştır. Doğumundan ve küçük yaşta “imamet” makamını üstlenmesinden “Gaybet-i Suğrâ” ve “Gaybet-i Kübrâ” dönemlerine kadar, İmam-ı Zaman'ın (a.f) Şiîlerin manevî ve toplumsal hayatındaki yol gösterici ve umut verici rolü daima ön planda olmuştur. Müminlerin dua, tevessül ve yapıcı bir bekleyiş anlayışıyla İmam'la kurdukları manevî bağ, bu inancın temel dayanaklarını oluşturmakta; bu bağ yalnızca bireysel ıslahı değil, aynı zamanda adalet ve ahlak esasları üzerine kurulu bir toplumun oluşmasını da sağlamaktadır.

İmam-ı Zaman'ın (a.f) zuhuru, insanlık tarihinin en önemli dönüm noktalarından biri olarak; adaletin, ilmin ve barışın egemen olacağı evrensel bir geleceğe dair ilahî bir vaattir. Bu vaat, dinî sınırları aşarak farklı din ve kültürlerde de çeşitli şekillerde karşılık bulmuştur. Bu kısa makale, gerçek bekleyişin pasif bir bekleme hâli değil; müminleri, kendilerini ve toplumu ıslah etmek için gayret göstermeye davet eden bilinçli ve dinamik bir hareket olduğunu ortaya koymuştur. Böyle bir bekleyiş, kutlu zuhur vakti erişinceye kadar müminlerin İmam (a.f) ile olan manevî bağlarını canlı ve güçlü tutmaktadır.