Salavat; İlâhî Rahmete ve Hz. Peygamber’e (s.a.a) Yakınlığın Anahtarı

Bismillahirrahmanirrahîm

Salavat zikri, kökünü Kur’ân-ı Kerîm’den almaktadır. Nitekim Allah-u Teâlâ şöyle buyurmaktadır:

“Şüphesiz Allah ve melekleri Peygamber’e salât ederler. Ey iman edenler! Siz de ona salât edin ve tam bir teslimiyetle selam verin.” [1]

Gerçekte bu ayet, Hz. Resûl-i Ekrem’in (s.a.a) Allah katındaki yüce makamını, azametini ve eşsiz değerini ortaya koymaktadır. Çünkü o, Allah’ın sevgilisi ve seçilmiş kuludur.

“Salavat” kelimesinin kökü, “صَلَو” (salev) fiilinden türemiş olup çoğulu “صلوات” (salevat) şeklindedir. Bu kelime esas itibarıyla “güzel övgü, rahmet ve selam” anlamlarını taşımaktadır. [2] Salavat zikrinde Allah-u Teâlâ’dan; övgüsünü, rahmetini, bereketini ve selamını Hz. Peygamber’e (s.a.a) ve onun Ehl-i Beyt’ine (a.s) ulaştırması talep edilmektedir.

Salavat göndermenin makam ve önemi o derece büyüktür ki Hz. Resûlullah (s.a.a) şöyle buyurmaktadır:

“Benim ismim anıldığı hâlde bana salavat getirmeyen kimse cimridir.”

Salavat, müminlere emredilmiş ilahî buyruklardan biridir. Bu amel, Hz. Resûl-i Ekrem’in (s.a.a) makamına duyulan saygı ve şükranın bir göstergesi olduğu gibi, ona karşı muhabbetimizin güçlenmesinde de önemli bir role sahiptir. Nitekim yukarıdaki ayette Allah-u Teâlâ ve meleklerin Hz. Peygamber’e (s.a.a) salât ettikleri bildirildiği gibi, müminlere de bu ameli yerine getirmeleri emredilmektedir.

Salavat Getirmenin Hikmeti

Hz. Muhammed’e (s.a.a) ve Âl-i Muhammed’e (s.a.a) salavat göndermek, gerçekte Hz. Resûl-i Ekrem’in (s.a.a) adının, yolunun ve mektebinin gönüllerde canlı kalmasını sağlamaya yöneliktir. Bu zikir, onun ve tertemiz ailesinin yüce sireti ile ahlâkını hatırlatmakta; insanı daima o büyük şahsiyetlerin izinden gitmeye davet etmektedir. Hiç şüphesiz Hz. Resûlullah’ın (s.a.a) ve Ehl-i Beyt’in (a.s) isim ve hatırası, müminler arasında sürekli canlı tutulmalıdır ki insanı hakiki ve sahih Muhammedî İslâm yolunda sağlam ve kararlı kılsın.

Hz. Muhammed’e (s.a.a) ve Âl-i Muhammed’e (s.a.a) salavat göndermek, aynı zamanda onların rahmetle anılmasını talep etmek, isim ve hatıralarını yüceltmek, yollarına, siretle­rine ve sünnetlerine bağlı kalmayı ifade etmektedir.

Salavat, Hz. Peygamber’in (s.a.a) yirmi üç yıllık risalet mücadelesine karşı bir vefa ve takdir göstergesi olduğu gibi, ona duyulan sevgi ve muhabbeti güçlendiren bir unsur olarak da değerlendirilmektedir. [3]

Araştırmacılara göre müminler, salavat göndermek suretiyle Hz. Peygamber’i (s.a.a) ve onun Ehl-i Beyt’ini (a.s) kendileriyle Allah arasında bir vesile kılmakta, böylece ilahî rahmetin kendilerini kuşatmasını talep etmektedirler. [4]

Bunun yanı sıra salavat, insan-ı kâmili örnek alma fırsatı sunmakta [5], Hz. Peygamber’e (s.a.a) ve onun ailesine duyulan saygıyı ortaya koymakta, Allah’ın seçkin kullarının isim ve hatırasını canlı tutmakta, nübüvvet ve velayet yoluna bağlılığı hatırlatmakta ve nübüvvet ile imametin birbirinden ayrılmaz olduğunu vurgulamaktadır. Bunlar da salavatın diğer hikmet ve gayeleri arasında yer almaktadır. [6]

Salavatın Etkileri ve Bereketleri

Salavat göndermek, yalnızca Hz. Peygamber’in (s.a.a) ve Ehl-i Beyt’in (a.s) isim ve makamını canlı tutmakla kalmaz; aynı zamanda onu söyleyen kimse için dünya ve ahirette pek çok etki ve bereketi de beraberinde getirir. Aşağıda bu faydalardan bazılarına değinilecektir:

1- İmam Muhammed Bâkır (a.s) şöyle buyurmuştur:

“Kıyamet günü amel terazisinde, Muhammed ve Âl-i Muhammed’e (s.a.a) salavattan daha ağır ve daha değerli hiçbir şey bulunmayacaktır.” [7]

2- İmam Cafer-i Sâdık (a.s) şöyle buyurmuştur:

“Sizden biri dua etmek istediğinde, önce Resûlullah’a salavat göndersin. Çünkü Peygamber’e salavat, Allah katında kabul edilen bir duadır. Allah-u Teâlâ ise bir kısmını kabul edip diğer kısmını reddedecek kadar eksiklikten münezzeh ve keremi sonsuz olandır.” [8]

3- Hammâd b. Osman, İmam Cafer-i Sâdık’a (a.s) şöyle sormuştur: “Cuma gününün en faziletli ameli nedir?” İmam (a.s) şöyle buyurmuştur:

“Cuma günü öğleden sonra Muhammed ve Âl-i Muhammed’e yüz defa salavat göndermektir; bundan daha fazla olması ise daha faziletlidir.” [9]

Salavatın Hz. Peygamber’e (s.a.a) Faydası Var mıdır?

Hz. Peygamber’e (s.a.a) ve onun Ehl-i Beyt’ine (a.s) salavat getirmenin bir faydası olup olmadığı hususunda iki farklı görüş ortaya konulmuştur.

Bir grup âlime göre -bunlar arasında Şehid-i Sânî [10], Allâme Tabâtabâî [11] ve Hasan-zâde Âmulî [12]- Hz. Peygamber’in (s.a.a) makamı o denli yücedir ki, müminlerin salavatına ihtiyaç duymaz. Bu nedenle salavatın sevap ve bereketi, onu söyleyen kişiye geri dönmektedir.

Buna karşılık Muhammed Bâkır Meclisî ve Murtaza Mutahharî, Hz. Peygamber (s.a.a) ve Ehl-i Beyt’in (a.s) son derece yüksek makamlara sahip olmakla birlikte kemal yolculuğunda bulunduklarını, dolayısıyla getirilen salavatın onların Allah katındaki derecelerini daha da yükselttiğini ifade etmişlerdir. [13]

Ayrıca salavatın mahiyetiyle ilgili olarak şu açıklama yapılmıştır: Allah’a nispet edildiğinde “rahmet” anlamına gelir; meleklere nispet edildiğinde “istiğfarı” ifade eder; insanlardan sadır olduğunda ise, dua hükmündedir. [14]

Salavat Ne Zaman Getirilmelidir?

Şiî âlimlerin büyük çoğunluğuna göre, Hz. Peygamber’in (s.a.a) ismi, künyesi veya lakapları zikredildiğinde -hatta namaz esnasında dahi- salavat getirmek müstehaptır. [15] Bazı fakihler ise, bu amelin vacip olduğunu ileri sürmüşlerdir. [16]

Rivayetlere göre salavat için en faziletli zamanlar Cuma gecesi ve Cuma günüdür. [17] Bunun dışında salavat getirilmesi tavsiye edilen diğer vakitler ise şunlardır:

Recep, Şaban ve Ramazan aylarında [18], namazın rükû ve secde hâlinde [19], konuşmalara başlarken, Mescid-i Haram’a girerken, tavaf ve Safa ile Merve arasında sa‘y yaparken, Hz. Peygamber’in (s.a.a) kabr-i şerifine bakıldığında, abdestin başında ve sonunda, namazların ardından yapılan tesbihlerde, dua öncesi ve sonrası, çiçek koklandığında, hapşırdıktan sonra ve yolculuğa çıkarken salavat getirilmesidir. [20]

Sonuç

Salavat getirmek, yalnızca dil ile yapılan bir zikir değildir; bilakis müminin kalbi ile Hz. Peygamber (s.a.a) ve onun tertemiz Ehl-i Beyt’i (a.s) arasında bir köprü niteliği taşır. Aynı zamanda onların isim ve hatırasını canlı tutmanın bir yolu ve onların ahlâkı ile sîretini takip etme imkânı sunan bir vesiledir.

Bu amel, bir yandan Hz. Peygamber’e (s.a.a) olan sevgimizi artırırken, diğer yandan salavat getiren kimse için pek çok etki ve bereketi beraberinde getirir. Amel terazisinin hafiflemesinden duaların kabulüne ve ilahî rahmetin artmasına kadar uzanan geniş bir manevi sonuçlar silsilesine sahiptir.

-------------

[1]- Ahzâb, 56.

[2]- İbn Manzûr, Lisânü’l-Arab, c. 14, s. 465.

[3]- Zamânî, Keyfiyyet-i Salavât ez Nigâh-i Ferîkeyn, s. 30.

[4]- İbrahimî, Âsâr ve Berekâtü’s-Salavât, s. 51.

[5]- Durûdger, Esrâr ve Âsâr-ı Salavât ber Peygamber ve Âl-i Peygamber, s. 15.

[6]- Musevî, Salavât: Ahkâm ve Âsâr-ı Ân, s. 24.

[7]- Meânî’l-Ahbâr, s. 246.

[8]- Şeyh Tûsî, el-Emâlî, s. 172.

[9]- Hâlid Berkî, el-Mehâsin, c. 1, s. 59.

[10]- Şehid-i Sânî, er-Ravzatü’l-Behiyye, c. 1, s. 13.

[11]- Tabâtabâî, İslâmî İncelemeler, c. 1, s. 150.

[12]- Âmulî, Hezâr u Yek Nükte, s. 186.

[13]- Meclisî, Mir’âtü’l-Ukûl, c. 12, s. 112–113; Mutahharî, Mecmûa-i Âsâr, c. 23, s. 316.

[14]- Tabâtabâî, el-Mîzân, c. 16, s. 329.

[15]- Tabâtabâî Yezdî, el-Urvetü’l-Vüskâ, c. 2, s. 619.

[16]- Kenzü’l-İrfân, c. 1, s. 133; Miftâhu’l-Felâh, s. 38.

[17]- el-Kâfî, c. 3, s. 429.

[18]- Mefâtîhu’l-Cinân.

[19]- el-Kâfî, c. 3, s. 324.

[20]- Zâvereh Nesâcî, Salavat: Hz. Peygamber’e ve Ehl-i Beyt’ine Sevgi ve Vefanın Sırrı, s. 65–66.